เจาะลึก 50 ศัพท์ภาษาญี่ปุ่นวิถีชีวิตและการดูแลบ้านแบบญี่ปุ่นที่คนไทยต้องรู้

เป็นภูมิปัญญาโบราณของญี่ปุ่นค่ะ คือการนำเสื้อผ้าตัวโปรดโดยเฉพาะชุดกิโมโน เสื้อผ้าขนสัตว์หนาๆ หรือหนังสือเก่าเก็บ ออกมาแขวนผึ่งลมในที่ร่มที่มีอากาศถ่ายเทสะดวก เพื่อขับความชื้นที่สะสมมาตลอดฤดูฝน (梅雨) ป้องกันเชื้อราและแมลงกัดเจาะผ้าค่ะ มักจะนิยมทำกันในช่วงฤดูใบไม้ร่วงที่อากาศเริ่มแห้งและมีลมเย็นสบายค่ะ

การตากผ้าในร่มหรือในอาคารโดยไม่พึ่งลมแดดข้างนอกครับ มักพบเจอบ่อยมากในฤดูฝน ฤดูหนาว หรือในวันที่มีละอองเกสรดอกไม้ปลิวว่อนเยอะ รวมถึงคนไทยที่พักในอพาร์ตเมนต์ที่ไม่มีระเบียงด้วยครับ เคล็ดลับสำคัญของการตากแบบนี้คือต้องเว้นระยะห่างของผ้าให้ดีเพื่อให้อากาศถ่ายเทสะดวก และอาจต้องใช้น้ำยาซักผ้าสูตรลดกลิ่นอับเฉพาะตัวช่วยด้วยเพื่อความหอมสะอาดครับ

การตากผ้าในบริเวณที่มีอากาศถ่ายเทสะดวกแต่มืดร่ม ไม่มีแสงแดดแผดเผาโดยตรงค่ะ เป็นกรรมวิธีที่ช่วยถนอมสีสันและเส้นใยของผ้าชนิดต่างๆ ไม่ให้ถูกรังสียูวีจากแดดเผาจนกรอบเหลืองแห้งกรัง เสื้อผ้าใยไหม ขนแกะ หรือผ้ายืดเนื้อดีมักระบุสัญลักษณ์การดูแลเสื้อผ้าให้ตากแบบคาเงโบชิเสมอค่ะ

ภาวะที่เสื้อผ้าเปียกซื้นยังคงหลงเหลือความชื้นค้างคาอยู่ข้างในเนื้อผ้าและไม่แห้งสนิทดีครับ มักทำให้เกิดแบคทีเรียเจริญเติบโตส่งผลให้เกิดกลิ่นอับชื้นที่ชวนเวียนหัวซึ่งคนญี่ปุ่นเรียกว่า '部屋干し臭' หรือกลิ่นตากผ้าในห้อง หากเพื่อนๆ ใส่ผ้าที่ยังแห้งไม่สนิทนี้นอกจากจะรู้สึกไม่สบายตัวแล้ว ยังส่งผลเสียต่อการประเมินด้านบุคลิกภาพในสังคมคนญี่ปุ่นอีกด้วยครับ

ประเพณีและธรรมเนียมการผลัดเปลี่ยนเสื้อผ้าตามฤดูกาลในญี่ปุ่นค่ะ โดยทั่วไปจะจัดขึ้นอย่างเป็นทางการปีละ 2 ครั้ง คือช่วงเริ่มต้นฤดูร้อน (1 มิถุนายน) และเริ่มฤดูหนาว (1 ตุลาคม) นอกจากการจัดเก็บสลับตู้เอาเครื่องแต่งกายหนาบางขึ้นลงแล้ว ยังรวมไปถึงการทำความสะอาดจัดระเบียบบ้านเพื่อรับอากาศใหม่ด้วยค่ะ ถือเป็นสัญลักษณ์แห่งฤดูกาลที่น่าสนใจของชีวิตญี่ปุ่น

การพับสิ่งของให้เรียบร้อยครับ เช่นการพับผ้าเช็ดตัว พับเสื้อ หรือพับที่นอนแบบฟูกญี่ปุ่น (布団) ซึ่งเรียกว่า '布団をたたむ' เพื่อจัดเก็บเข้าตู้ให้เรียบร้อยในตอนเช้า การจัดเก็บบ้านโดยเฉพาะสิ่งทอด้วยความเรียบร้อยสะท้อนนิสัยรักความสะอาดของคนในบ้าน เป็นสิ่งพื้นฐานที่เด็กชาวญี่ปุ่นจะได้รับการปลูกฝังจากผู้ปกครองตั้งแต่เล็กๆ เลยครับ

การรีดทำลายรอยยับย่นบนเสื้อผ้าด้วยเตารีดร้อนๆ ค่ะ ในชีวิตการทำงานของญี่ปุ่นที่เน้นภาพลักษณ์อันประณีต สวมเสื้อเชิ้ตไม่มีรอยยับย่นจึงเป็นคุณสมบัติมารยาทขั้นพื้นฐานที่พนักงานบริษัททุกคนพึงกระทำค่ะ ปัจจุบันนิยมใช้เตารีดพ่นไอน้ำแบบยืน (スチームアイロン) เพื่อความสะดวกรวดเร็วในการทำงานเช้าวันใหม่ค่ะ

บริการร้านซักแห้งในญี่ปุ่นครับ นิยมส่งเสื้อผ้าที่ซักเครื่องธรรมดาไม่ได้ เช่น ชุดสูททำงาน เสื้อโค้ทกันหนาวขนเป็ด หรือผ้าห่มฟูกผืนโตๆ ร้านบริการซักรีดเหล่านี้จะมีการประเมินจุดชำรุดล่วงหน้าก่อนรับผ้า และส่งมอบผ้าที่ซักสะอาดรีดจีบเนี๊ยบอยู่ในถุงพลาสติกใสพร้อมไม้แขวนกลับคืนสู่มือลูกค้าครับ

การล้างหรือขจัดรอยเปื้อนรอยซอส คราบกาแฟ หรือรอยไวน์ที่เปรอะเปื้อนเสื้อผ้าออกอย่างประณีตค่ะ ในญี่ปุ่นค่อนข้างใส่ใจกับเรื่องความเนี้ยบ หากมีคราบเปื้อนพนักงานมักจะรีบนำส่งซักแห้งและเน้นย้ำแจ้งร้านว่าขอทำ 'シミ抜き' เพื่อให้ผ้ากลับมาสะอาดเหมือนใหม่โดยไม่ทำให้เส้นใยเสื้อชำรุดเสียหายค่ะ

สภาพที่ตะเข็บ ชายเสื้อ หรือเส้นด้ายที่ถักทอในเสื้อผ้าเกิดคลายตัวหลวมหลุดลุ่ยออกมาครับ หากสังเกตเห็นควรทำการตัดเล็มซ่อมแซมทันทีเพื่อไม่ให้รอยแผลที่ด้ายขาดลามใหญ่โตขึ้น และเป็นการรักษามารยาทในสังคมการทำงานญี่ปุ่นที่ถือว่าการสวมเสื้อผ้าที่ตะเข็บขาดลุ่ยเป็นเรื่องไม่ระมัดระวังตัวครับ

หัวใจแห่งความนุ่มลึกของอาหารญี่ปุ่นคือน้ำซุปสต๊อก 'ดะชิ' ค่ะ ได้มาจากการสกัดต้มวัตถุดิบจากธรรมชาติ เช่น สาหร่ายคอมบุ (昆布) ปลาโออบแห้ง (鰹節) หรือเห็ดหอมแห้ง (椎茸) น้ำซุปนี้จะอุดมไปด้วยกรดกลูตามิกที่ให้รสหวานละมุนธรรมชาติ เป็นส่วนผสมพื้นฐานของแกงจืดมิโซะ ซอสน้ำจิ้มบะหมี่เย็น และอาหารต้มแทบทุกชนิดค่ะ

หนึ่งในรสชาติห้าหลักของประสาทลิ้น (รสอูมามิหรือรสอร่อยกลมกล่อม) ค้นพบขึ้นเป็นครั้งแรกในประเทศญี่ปุ่นโดยนักเคมีชาวญี่ปุ่นครับ รสนี้พบตามธรรมชาติในวัตถุดิบที่ผ่านการบ่มหมัก เช่น กะปิ น้ำปลา มะเขือเทศ ชีส รวมถึงน้ำซุปสต๊อกคอมบุญี่ปุ่น เป็นรสอร่อยที่ผ่อนคลายและดีต่อสุขภาพเนื่องจากลดความจำเป็นในการเติมน้ำตาลหรือเกลือลงในอาหารครับ

การคั้นหรือต้มน้ำร้อนเพื่อกำจัดความขม ฝาด รสเฝื่อน หรือกลิ่นแรงที่ไม่ต้องการออกจากพืชผักธรรมชาติค่ะ เช่น ยอดหน่อไม้สด รากโกโบ มะเขือยาว และยอดผักขม การทำ 'アク抜き' นอกจากจะช่วยยกระดับให้สีผักสวยสดใสแล้ว ยังทำให้รสสัมผัสมีความอ่อนละมุนและทานได้ง่ายขึ้น ถือเป็นขั้นตอนเตรียมครัวที่สะท้อนความใส่ใจในรายละเอียดอย่างยิ่งค่ะ

กระบวนการเตรียมและปรับแต่งวัตถุดิบทั้งหมดก่อนจะลงมือปรุงอาหารร้อนจริงบนเตาครับ เช่นการล้างหั่นผัก การหมักชโลมเกลือบนชิ้นปลา หรือการตอกนวดทุบชิ้นเนื้อให้นุ่มลง ขั้นตอนนี้คนญี่ปุ่นให้ความสำคัญอย่างมากเพราะเชื่อว่าอาหารจะอร่อยและทานง่ายขึ้นนั้นขึ้นอยู่กับการลงรายละเอียดของขั้นตอนนี้มากกว่าขั้นตอนการต้มผัดแกงทอดจริงเสียอีกครับ

กับข้าวเคียงหรืออาหารแห้งปรุงรสเข้มข้นปานกลางที่ทำตุนล่วงหน้าใส่ในกล่องบรรจุภัณฑ์เก็บรักษาในตู้เย็นได้นาน 3-5 วันค่ะ นิยมทำกันในวันหยุดสุดสัปดาห์ เช่น ผักต้มสาหร่ายฮิจิกิ รากโกโบผัดผงกะหรี่ หรือหัวไชเท้าดองน้ำส้มสายชู เพื่อให้สามารถนำมาหยิบจัดลงเป็นข้าวกล่อง (お弁当) ไปทำงานหรือเปิดทานประหยัดเวลาร้อนอาหารในวันทำงานอันยุ่งเหยิงค่ะ

อาหารแปรรูปหรือถนอมเพื่อเก็บรักษาไว้บริโภคยาวนานยามฉุกเฉินหรือเก็บข้ามปีครับ เช่น บ๊วยเค็มดอง (梅干し) แหนมปลาตากแห้ง ผักกาดแห้ง หรือแม้กระทั่งอาหารกึ่งสำเร็จรูปและอาหารกระป๋องที่บรรจุในถุงยังชีพภัยพิบัติ (非常食) ซึ่งทุกบ้านในประเทศญี่ปุ่นจะได้รับการอบรมให้ต้องจัดเตรียมเก็บสำรองไว้อยู่เสมอเผื่อกรณีเผชิญเหตุแผ่นดินไหวใหญ่ครับ

อาหารที่ใช้เทคนิคการหมักจุลินทรีย์ธรรมชาติที่เป็นประโยชน์ต่อสุขภาพร่างกายค่ะ ญี่ปุ่นขึ้นชื่อว่าเป็นดินแดนแห่งอาหารหมักดองเพื่อสุขภาพ ผู้อยู่อาศัยในญี่ปุ่นจะทานสิ่งนี้แทบทุกวัน เช่น ซอสโชยุ เต้าเจี้ยวมิโซะ ถั่วเน่านัตโตะ และเหล้าสาเก ซึ่งอุดมด้วยเอนไซม์ที่ดีต่อระบบลำไส้ และส่งเสริมการมีระบบภูมิคุ้มกันร่างกายที่แข็งแรงตามอายุขัยค่ะ

ฤดูกาลหรือจังหวะทองที่ผลผลิตทางการเกษตร พืชผัก หรือปลาประเภทนั้นออกดอกผลหนาแน่นและรสชาติหวานฉ่ำอร่อยที่สุดในรอบปีครับ เช่น ปลากระพงแดงในฤดูใบไม้ผลิ ลูกพีชฤดูร้อน เห็ดมัตสึทาเกะฤดูใบไม้ร่วง และปลาบุริในฤดูหนาว คนญี่ปุ่นจะคลั่งไคล้การรับประทานวัตถุดิบช่วง 'ชุน' นี้อย่างมาก เพราะถือเป็นการลิ้มรสความสดใหม่แห่งฤดูกาลครับ

เทคนิคการทำความสะอาดวัตถุดิบด้วยน้ำเดือดจัดอย่างรวดเร็วค่ะ นิยมทำกับชิ้นเนื้อ ปลาสด หรือสาหร่ายทะเลวากาเมะเพื่อขจัดกลิ่นเหม็นคาว ล้างฟองเลือดสะสมส่วนเกิน หรือการดึงสีสันภายนอกให้สวยคมชัดเข้มขึ้น ก่อนที่จะนำไปนำเข้าสู่ขั้นตอนการตุ๋น ต้ม หรือปรุงน้ำซุปต่อ เพื่อให้น้ำซุปใสสะอาดชวนรับประทานค่ะ

การคั้นบีบ ระบาย หรือขจัดน้ำส่วนเกินออกจากวัตถุดิบประเภทเปียกครับ เช่น การใช้สปินเนอร์หมุนสะเด็ดน้ำออกจากใบสลัด หรือการเอาทับชิ้นเต้าหู้สดด้วยของหนักเพื่อให้ความชื้นส่วนเกินหลุดออกไป ขั้นตอนนี้สำคัญมากในการทำสลัดผักหรืออาหารทอด เพราะหากปล่อยให้น้ำเจือปน ครีมสลัดจะละลายเหลว และอาหารทอดจะไม่คงความกรอบได้นานครับ

ประเพณีการทำความสะอาดและปัดกวาดบ้านเรือนครั้งมโหฬารเพื่อเตรียมต้อนรับสิ่งดีๆ และเทพเจ้าในวันปีใหม่ค่ะ นิยมลงมือทำกันช่วงปลายเดือนธันวาคม (ประมาณวันที่ 28-30) โดยครอบครัวชาวญี่ปุ่นจะร่วมมือร่วมใจกันช่วยปัดกวาดเช็ดถูทุกซอกมุมของตัวบ้าน ล้างแผ่นฟิลเตอร์แอร์ เช็ดคราบน้ำมันในครัว และถูหน้าต่างทุกบาน ซึ่งสืบทอดมาจากพิธีกรรมทางศาสนาชินโตโบราณค่ะ

คำที่อ้างอิงจากลัทธิโยคะและพัฒนามาเป็นแนวคิดการจัดระเบียบบ้านที่มีชื่อเสียงทั่วโลกครับ ประกอบด้วย '断' (ปฏิเสธการซื้อของใหม่ที่ไม่จำเป็น) '捨' (ตัดใจสลัดทิ้งของเก่าชำรุดในบ้านที่ไม่ได้หยิบใช้) และ '離' (ถอนตัวออกจากกิเลสความยึดติดในวัตถุ) การทำดันชารินอกเหนือจะช่วยให้บ้านช่องโล่งโปร่งตาแล้ว ยังช่วยจัดระบบทางใจของผู้อยู่อาศัยให้มีความผ่อนคลายเบาสบายขึ้นด้วยครับ

วัสดุปูพื้นแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่นที่ถักทอขึ้นจากต้นหญ้าอิกุสะ (い草) ภายในอัดแน่นด้วยฟางข้าวค่ะ มีคุณสมบัติเด่นคือส่งกลิ่นหอมผ่อนคลายคล้ายใบไม้ป่า ช่วยดูดซับความชื้นส่วนเกินในฤดูฝนและรักษาอุณหภูมิห้องให้อบอุ่นในฤดูหนาว การดูแลทาทามิต้องห้ามเช็ดด้วยน้ำชุ่มและต้องหมั่นดูดฝุ่นไปตามแนวเส้นถักของเสื่ออย่างระมัดระวังค่ะ

บานเลื่อนกั้นขอบเขตหน้าต่างหรือผนังภายนอกในห้องสไตล์ญี่ปุ่น (和室) โครงทำจากไม้ระแนงน้ำหนักเบาและบุกาวด้วยกระดาษญี่ปุ่นบางเนื้อเหนียว (和紙) ซึ่งช่วยกระจายแสงสว่างจากธรรมชาติเข้ามาในห้องได้อย่างอ่อนละมุนนวลตาครับ ข้อควรระวังในการทำความสะอาดคือห้ามกระแทกหรือโดนน้ำเด็ดขาดเพราะกระดาษจะเปื่อยขาดทะลุง่ายครับ

ประตูเลื่อนกรอบไม้บุหน้าหลังด้วยกระดาษหนาทึบหลายชั้นหรือผ้าไหมปักลวดลายสวยงามค่ะ มักใช้กั้นเขตสัดส่วนระหว่างห้องหับในบ้านโบราณ รวมถึงทำเป็นบานประตูเลื่อนตู้เก็บฟูกที่นอน มีคุณสมบัติช่วยปิดบังเสียงและป้องกันความเป็นส่วนตัวได้ดีกว่าโชจิที่โปร่งใสกว่า การถอดเลื่อนเปิดปิดต้องกระทำด้วยความประณีตจับที่กรอบนิ้วดึงค่ะ

ตู้เก็บของอเนกประสงค์ขนาดเล็กที่อยู่ส่วนบนสุดติดเพดานห้องญี่ปุ่นดั้งเดิมครับ โดยปกติจะตั้งอยู่เหนือบานเลื่อนประตู押し入れหรือโต๊ะพระพุทธรูป มักใช้เก็บสิ่งของชิ้นเล็กหรือสิ่งของที่มีมูลค่าทางจิตใจสูงรวมถึงสิ่งของประดับตามฤดูกาลที่ไม่ได้รื้อมาใช้อยู่บ่อยๆ การปีนเก็บปัดกวาดตู้เทนบุคุโระจำเป็นต้องพึ่งความระมัดระวังมากครับ

ตู้เก็บของบิวท์อินขนาดใหญ่ลึกที่แบ่งครึ่งแนวนอนด้วยชั้นไม้กระดานหนาค่ะ ออกแบบขึ้นมาเพื่อสำหรับยัดเก็บชุดฟูกที่นอน หมอน และผ้าห่มผืนหนา (布団) ในช่วงเวลากลางวันที่ไม่ได้ใช้งานเพื่อเปลี่ยนพื้นที่ห้องนอนให้กลายเป็นห้องนั่งเล่นอเนกประสงค์ และยังเป็นตู้คู่หูที่ทุกบ้านญี่ปุ่นมักวางแท่นดูดซับความชื้นเอาไว้ป้องกันความเปียกชื้นของผ้าค่ะ

พื้นที่ยกระดับกว้างสี่เหลี่ยมเล็กๆ ตกแต่งไว้บริเวณมุมห้องหรูหราแบบญี่ปุ่นดั้งเดิมครับ ใช้เพื่อแขวนภาพวาดพู่กันจีน คำคมอักษรพู่กัน หรือจัดแจกันดอกไม้ (生け花) เพื่อเป็นการประดับสร้างสุนทรียศาสตร์ของห้อง ในเชิงวัฒนธรรม พื้นที่หน้านี้ถือเป็นทิศประธานของห้อง ห้ามวางสัมภาระรกหรือห้ามนั่งเหยียบขึ้นไปเหยียบข้ามเด็ดขาดครับ

ระเบียงไม้ทอดยาวกั้นขอบเขตระหว่างประตูบานเลื่อนกระจกของตัวบ้านกับทางเชื่อมออกสู่สวนญี่ปุ่นภายนอกค่ะ มักจะเป็นมุมตากอากาศผ่อนคลายที่คนญี่ปุ่นชอบนั่งจิบน้ำชา ทานแตงโม ดมเสียงกระดิ่งลม หรือคุยสัพเพเหระรับลมชิลๆ ในบ้านชนบทโบราณ ถือเป็นส่วนประกอบสถาปัตยกรรมที่สะท้อนถึงการอยู่ร่วมกันระหว่างคนและสวนได้เป็นอย่างดีค่ะ

โต๊ะเตี้ยอเนกประสงค์ที่มีการติดแผ่นความร้อนไฟฟ้าไว้ด้านในใต้โต๊ะ และมีผ้าห่มนวมหนาผืนใหญ่ครอบคลุมโต๊ะทับด้วยหน้าโต๊ะไม้อีกทีครับ สัญลักษณ์แห่งฤดูหนาวของครอบครัวญี่ปุ่น ทุกคนจะสอดขานั่งล้อมวงร่วมกันใต้โต๊ะอุ่นๆ คุยกัน ทานส้มแมนดาริน หรือดูโทรทัศน์ร่วมกัน เป็นอุปกรณ์ทำความอบอุ่นที่ช่วยประหยัดไฟกว่าการเปิดเครื่องทำความร้อนแอร์ทั้งบ้านครับ

วิถีทางธรรมชาติในการคลายร้อนในประเทศญี่ปุ่นช่วงฤดูร้อนค่ะ คือการตักน้ำที่เหลือใช้อาบหรือซักล้าง นำมาราดรดสาดพื้นปูนหน้าอาคาร ถนน หรือทางเดินหน้าบ้านในช่วงเช้าตรู่หรือเย็น ค่านิยมโบราณนี้ช่วยให้ไอน้ำดึงอุณหภูมิความร้อนสะสมบนพื้นคอนกรีตขึ้นไปทำให้อากาศรอบบ้านเย็นสบายขึ้น และช่วยป้องกันการปลิวฟุ้งของฝุ่นละอองบนถนนค่ะ

ผ้าม่านสั้นแบบผ่ากลางแขวนประดับบริเวณประตูทางเข้าร้านค้า ร้านอาหาร โชยุ หรือออนเซ็นญี่ปุ่นครับ และบางครั้งก็แขวนประดับภายในห้องกั้นขอบเขตทางเดินในบ้าน นอกเหนือกั้นแสงแดดบังสายตาภายนอกแล้ว ในแง่ธุรกิจ 'โนเรน' หมายรวมถึงชื่อเสียงเกียรติยศและความน่าเชื่อถือของกิจการที่ดำเนินมายาวนานหลายร้อยปีด้วยครับ

กระดิ่งใบจิ๋วที่ประดิษฐ์ขึ้นจากแก้ว เซรามิก หรือโลหะและมีกระดาษแถบยาวห้อยตกลงมาแขวนไว้ตามหน้าต่างชายคาบ้านค่ะ ยามมีลมหน้าร้อนพัดมา แผ่นกระดาษจะปลิวและกระแทกก้านสั่นส่งเสียงกรุ๊งกริ๊งกังวานใส คนญี่ปุ่นมีทักษะทางใจคือรู้สึกว่าเสียงใสนั้นช่วยทำให้รู้สึกจินตนาการไปว่าอากาศคลายร้อนผ่อนคลายความอ้าวลงค่ะ

ยากันยุงสมุนไพรสีเขียวขจีรูปทรงขดหอยที่นิยมจุดใช้งานกันมาตั้งแต่สมัยอดีตของญี่ปุ่นครับ กลิ่นควันจางๆ ของตัวยากันยุงนี้ถือเป็นกลิ่นอายคลาสสิกของบรรยากาศฤดูร้อนของบ้านเรือนคนญี่ปุ่นร่วมคู่กับพัดกระดาษกลม (うちわ) และแตงโมผ่าครึ่งครับ ปัจจุบันยังคงใช้งานกันทั่วไปตามชานบ้านสวนหย่อมครับ

การสั่งการเปิดต้มหรืออุ่นน้ำร้อนสำหรับใช้งานภายในครัวเรือนค่ะ ระบบบ้านเรือนญี่ปุ่นส่วนใหญ่จะมีแผงควบคุมวงจรอัจฉริยะ (給湯器リモコン) ติดอยู่บริเวณผนังครัวหรือห้องอาบน้ำ เพื่อช่วยอำนวยความสะดวกในการต้มอุ่นอ่างอาบน้ำให้ได้อุณหภูมิคงที่เป๊ะตามองศาที่เราเลือก และยังสามารถส่งเสียงพูดเตือนว่า 'お風呂が沸きました' (น้ำอาบต้มสุกดีแล้วค่ะ) ได้ด้วยค่ะ

ตัวอ่างอาบน้ำสำหรับลงไปนอนแช่ผ่อนคลายร่างกายครับ วัฒนธรรมอ่างอาบน้ำของคนญี่ปุ่นมีความเข้มงวดมาก คือห้ามสระผมหรือถูสบู่ทำความสะอาดตัว 'ภายใน' อ่างเด็ดขาดครับ ผู้ใช้ต้องอาบน้ำขัดสีตัวภายนอกให้หมดจดหมดฟองก่อน จึงค่อยลงไปนอนแช่เงียบสงบใน 'ยูบุเนะ' เพื่อให้สมาชิกร่วมบ้านคนอื่นๆ แช่ร่วมน้ำร้อนสะอาดเดียวกันต่อได้ครับ

คำเปรียบเปรยถึงวันที่ท้องฟ้ามีแดดจ้าสดใส ลมพัดโชยดี อากาศแห้งเหมาะสมกับการซักผ้ากองมหึมาออกมาตากนอกระเบียงให้หอมแดดไร้กลิ่นอับค่ะ แม่บ้านญี่ปุ่นและชาวหอพักจะชอบเช็คพยากรณ์อากาศล่วงหน้าเพื่อเตรียมสะสางผ้าปูที่นอนและชุดฟูกฟอยล์ในวัน 'เซนทาคุบิโยริ' นี้อย่างพร้อมเพรียงกันค่ะ

ข้าวของเครื่องใช้ในครัวเรือนทั่วไปที่ต้องหยิบจับหยิบใช้ทำกิจกรรมดูแลบ้านครับ เช่น แปรงสีฟัน ยาสีฟัน สบู่ น้ำยาล้างจาน ไม้กวาด ผ้าขี้ริ้ว โดยปกติตามซูเปอร์มาร์เก็ตหรือดรักสโตร์ของญี่ปุ่นจะมีแผนกขาย 'นิจิโยฮิน' แยกเป็นสัดส่วนชัดเจน การหมั่นเช็คของในสต็อกบ้านไม่ให้ขาดแคลนเป็นงานจุกจิกของครอบครัวครับ

สินค้าสิ้นเปลืองกลุ่มใช้แล้วเสื่อมสลายหายหมดไปอย่างรวดเร็วค่ะ เช่น ทิชชู่ม้วน สบู่ก้อน ถุงขยะ สารดูดความชื้น หรือถ่านไฟฉาย ทุกบ้านจำต้องจัดสรรวางสถิติการใช้จ่ายตุนไว้ให้ดี และในระเบียบภาษีท่องเที่ยวของญี่ปุ่น การซื้อของกลุ่มโชโมฮินนี้ก็จะมีระเบียบการห่อถุงซีลปลอดภาษีแยกประเภทเฉพาะตัวด้วยค่ะ

หลักปรัชญาความสะอาดควบสองประการครับ ประกอบด้วย '整理' (การตัดใจคัดแยกและทิ้งสิ่งที่ไม่หยิบจับใช้สอยออกไป) และ '整頓' (การจัดวางของใช้จำเป็นกลับเข้าลิ้นชักเข้าชั้นวางให้เป็นสัดส่วนหยิบง่ายใช้คล่อง) ถือเป็นกฎ 5ส หรือระเบียบวินัยขั้นสูงของการทำงาน การเรียน และการรักษาความสะอาดบ้านช่องของชาวญี่ปุ่นครับ

วลีทางใจอันทรงคุณค่าที่แสดงถึงความเสียดายคุณค่าเนื้อแท้ของทรัพยากรโลกธรรมชาติค่ะ ได้รับการยอมรับเป็นแคมเปญด้านสิ่งแวดล้อมสากลโดยสหประชาชาติ สะท้อนหัวใจการดูแลบ้านและการใช้ของของคนญี่ปุ่น เช่นการทานข้าวหมดชาม การกักตุนซ่อมเสื้อผ้าตัวโปรด การประหยัดพลังงาน เพื่อสร้างความเคารพต่อสิ่งที่ช่วยให้เรามีชีวิตรอดค่ะ

ระบบการคัดแยกเก็บรวบรวมขยะของเขตเทศบาลท้องถิ่นในประเทศญี่ปุ่นครับ ในฐานะผู้อยู่อาศัยคุณต้องรับผิดชอบการคัดแยกขยะในครัวเรือนตามปฏิทินเทศบาล เช่น ขยะเผาได้ (燃えるごみ) ขยะเผาไม่ได้ (燃えないごみ) ขวดแก้วกระป๋อง และหนังสือพิมพ์ม้วนเชือก การทำผิดกติกาแยกขยะอาจทำให้พนักงานปฏิเสธไม่ยอมหยิบขยะของคุณไปและถูกตักเตือนได้ครับ

เศษขยะเปียกเศษวัตถุดิบและอาหารปนเปื้อนภายในครัวค่ะ ก่อนทำการทิ้งคนบ้านญี่ปุ่นต้องบีบสะเด็ดน้ำออกจากตัวขยะเปียกให้แห้งสนิทที่สุดเพื่อป้องกันปัญหากลิ่นเหม็นเน่าโชยรบกวนชุมชน และยังช่วยลดภาระเชื้อเพลิงในการจุดเตาเผาขยะของโรงงานเผาขยะท้องถิ่นด้วยค่ะ

กลุ่มขยะที่เป็นวัตถุดิบทรัพยากรที่มีมูลค่านำไปรีไซเคิลหลอมใช้ซ้ำได้ครับ ได้แก่ ขวดเพ็ทพลาสติก (PETボトル) กระดาษแข็งกล่องขนม ลังกระดาษลูกฟูก กระป๋องเหล็กและอลูมิเนียม ก่อนโยนทิ้งต้องมีน้ำใจล้างน้ำชะคราบด้านในออกให้สะอาด สะบัดตากแห้ง แกะแกะฉลากและขูดลอกฝาปิดแยกทิ้งต่างหากครับ

กิจกรรมความรับผิดชอบต่อโลกและเงินในกระเป๋าคือการประหยัดกระแสพลังงานไฟฟ้าค่ะ ในฤดูร้อนและฤดูหนาวที่ค่าพลังงานพุ่งสูงในญี่ปุ่น ทุกบ้านจะพยายามทำ '節電' เช่นการตั้งค่าอุณหภูมิแอร์เหมาะสม (ประมาณ 28 องศาในฤดูร้อน และ 20 องศาในฤดูหนาว) ถอดสายปลั๊กเครื่องเล่นที่ไม่ได้เปิดใช้ออก และการหันไปพึ่งพากลุ่มผ้าห่มนุ่มนิ่มช่วยแทนค่ะ

การรักษาวินัยประหยัดทรัพยากรน้ำจืดใช้อย่างมีประสิทธิภาพครับ เคล็ดลับยอดนิยมตามสไตล์ชาวบ้านญี่ปุ่นคือการตักกักเก็บน้ำอุ่นที่เหลือแช่ตัวในอ่าง (お風呂の残り湯) ปั๊มส่งท่อต่อไปใช้เป็นน้ำซักล้างเครื่องซักผ้าผ้าปูในตอนเช้า หรือการใช้ฝักบัวอาบน้ำแบบปรับความดันสูงประหยัดน้ำประปาครับ

ผลิตภัณฑ์จำพวกใช้เสร็จแล้วขว้างทิ้งทันทีเพื่อสุขอนามัยที่ดีเยี่ยมหรือความสะดวกสบายค่ะ เช่น ช้อนพลาสติก หน้ากากอนามัย แผ่นเช็ดคราบน้ำมันเตา และถุงอุ่นทำความร้อนพกพา (使い捨てカイロ) ซึ่งฮิตมากยามพกเที่ยวฤดูหนาวในหิมะญี่ปุ่น ทั้งนี้คนญี่ปุ่นจะหลีกเลี่ยงการใช้สิ่งนี้พร่ำเพื่อเพื่อส่งเสริมปรัชญาสีเขียวรักโลกค่ะ

เวลาและแรงงานความเหนื่อยอุตสาหะที่ใส่ลงไปกับกิจกรรมอย่างประณีตบรรจงเพื่อคุณภาพที่ดีที่สุดครับ เช่นการตระเตรียมทำซอสแกงกะหรี่สูตรเคี่ยวเองข้ามคืน หรือการขัดล้างฟุสุมะโชจิด้วยมือนวดพู่กันอย่างพิถีพิถัน สิ่งนี้คือสิ่งบ่งชี้ถึงความบริสุทธิ์ใจและความกตัญญูต่อผู้รับปลายทางในวัฒนธรรมญี่ปุ่นครับ

เทรนด์ค่านิยมการอยู่อาศัยที่กำลังได้รับความนิยมอย่างสูงในกลุ่มคนหนุ่มสาวญี่ปุ่นยุคไอทีค่ะ คือการหันมาใส่ใจดูแลชีวิตให้ช้าลง ทานผักตามฤดูกาล ซักรีดทำความสะอาดเสื้อผ้าด้วยใจสุนทรีย์ ตกแต่งแจกันดอกไม้ในห้อง และเลือกหลีกเลี่ยงการบริโภคสินค้าอุตสาหกรรมรีบร้อน เพื่อหันมาดื่มด่ำกับความเป็นระบบและอบอุ่นรอบตัวทีละขณะค่ะ

แหล่งรวมเคล็ดลับและภูมิปัญญาในการดูแลบ้านและใช้ชีวิตในญี่ปุ่นค่ะ คำนี้มักใช้เรียกหนังสือ คอลัมน์ หรือเว็บไซต์ที่เป็นคลังรวบรวมเทคนิคเล็กๆ น้อยๆ เช่น วิธีการขจัดคราบเปื้อนบนพรม หรือการทำความสะอาดคราบหินปูนในก๊อกน้ำ เพื่อช่วยแก้ปัญหาชีวิตประจำวันให้สะดวกสบายและประหยัดขึ้นค่ะ