วิธีการแยกขยะและรีไซเคิลในญี่ปุ่น (Garbage Disposal & Recycling)

คำพื้นฐานที่สุดที่หมายถึงสิ่งของที่เราไม่ต้องการแล้วและต้องกำจัดทิ้ง ในญี่ปุ่นสามารถเขียนได้ทั้งฮิรางานะและคาตาคานะ เมื่ออยู่ญี่ปุ่นคุณจะต้องเรียนรู้วิธีจัดการกับคำนี้เป็นสิ่งแรกๆ เพื่อไม่ให้เกิดปัญหากับชุมชนค่ะ

คำนี้คือหัวใจหลักของการจัดการขยะในญี่ปุ่น หมายถึงการคัดแยกขยะออกเป็นหมวดหมู่ตามกฎเกณฑ์อย่างเคร่งครัด เช่น ขยะเผาได้ ขยะเผาไม่ได้ ขยะรีไซเคิล เพื่อนำไปดำเนินการต่อได้อย่างเหมาะสมตามกระบวนการรักษาสิ่งแวดล้อมครับ

วันที่เจ้าหน้าที่เทศบาลจะมาเก็บรวบรวมขยะประเภทนั้นๆ ไปกำจัด ซึ่งแต่ละเขตจะมีตารางเวลาที่กำหนดไว้ชัดเจน เช่น ขยะเผาได้เก็บวันจันทร์และพฤหัสบดี คุณต้องเช็กปฏิทินของบ้านตัวเองให้ดีเพื่อไม่ให้พลาดวันสำคัญนี้ค่ะ

หรือเรียกว่า 可燃ごみ (かねんごみ) ได้แก่ เศษอาหาร กระดาษชิ้นเล็กๆ ใบไม้แห้ง และพลาสติกบางประเภทที่ระบุให้เผาได้ ถือเป็นขยะประเภทที่มีปริมาณมากที่สุดและมีการเก็บถี่ที่สุดในรอบสัปดาห์ครับ

หรือเรียกว่า 不燃ごみ (ふねんごみ) ได้แก่ เครื่องแก้ว เซรามิก โลหะชิ้นเล็กๆ และอุปกรณ์เครื่องใช้ไฟฟ้าขนาดเล็ก ขยะประเภทนี้มักจะเก็บเพียงเดือนละ 1-2 ครั้งเท่านั้น ดังนั้นต้องระวังอย่าพลาดวันเก็บขยะนี้เป็นอันขาดนะคะ

ขยะที่มีมูลค่าและสามารถนำกลับมาแปรรูปเพื่อใช้ใหม่ได้ เช่น ขวดน้ำพลาสติก กระป๋องเครื่องดื่ม ขวดแก้ว และกระดาษหนังสือพิมพ์ การทิ้งขยะประเภทนี้จำเป็นต้องมีการทำความสะอาดเบื้องต้นก่อนทิ้งตามมารยาทสังคมญี่ปุ่นครับ

ขยะที่มีขนาดใหญ่เกินกว่าที่กำหนดทั่วไป เช่น เฟอร์นิเจอร์ ที่นอน รถจักรยาน เครื่องใช้ไฟฟ้าขนาดใหญ่ การทิ้งขยะประเภทนี้จะต้องติดต่อเทศบาลล่วงหน้า เสียค่าธรรมเนียม และซื้อสติกเกอร์มาแปะก่อนนำไปวางทิ้งไว้ ณ จุดที่กำหนดค่ะ

เศษผัก ผลไม้ เศษอาหารเหลือจากครัวเรือน ก่อนทิ้งขยะประเภทนี้ คนญี่ปุ่นจะบีบเอาน้ำออกให้หมด (水切り - mizukiri) เพื่อลดกลิ่นเหม็นรบกวน ลดน้ำหนักของขยะ และช่วยให้เตาเผาทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นครับ

วัสดุพลาสติกต่างๆ เช่น ซองขนม กล่องใส่อาหาร ถุงพลาสติก มักจะมีสัญลักษณ์ プラ กำกับอยู่บนบรรจุภัณฑ์ ในบางจังหวัดหรือบางเมืองจะคัดแยกพลาสติกเหล่านี้ออกจากขยะเผาได้ทั่วไป เพื่อนำไปรีไซเคิลโดยเฉพาะค่ะ

ขวดพลาสติกใสบรรจุเครื่องดื่มที่มีสัญลักษณ์รีไซเคิลหมายเลข 1 การทิ้งอย่างถูกต้องคือต้องถอดฝาขวดออก ลอกฉลากพลาสติกด้านนอกออก ล้างข้างในให้สะอาดด้วยน้ำ แล้วเหยียบให้แบนก่อนนำไปทิ้งในถังรีไซเคิลที่จัดไว้ครับ

กระป๋องอลูมิเนียมหรือกระป๋องเหล็ก เช่น กระป๋องน้ำอัดลม กระป๋องกาแฟ หรือกระป๋องอาหารแห้ง วิธีทิ้งคือต้องล้างภายในให้สะอาดและแยกทิ้งในถังสำหรับกระป๋องโดยเฉพาะ ห้ามทิ้งปนกับขยะประเภทอื่นเด็ดขาดนะคะ

ขวดแก้วประเภทต่างๆ เช่น ขวดซีอิ๊ว ขวดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ขวดแยม ต้องเปิดฝาออก ล้างเศษอาหารหรือเครื่องดื่มด้านในออกให้หมด และแยกทิ้งตามสีของขวดแก้ว (เช่น สีใส สีชา สีเขียว) ตามกฎเกณฑ์ของบางเทศบาลค่ะ

คำรวมๆ ที่ใช้เรียกกระดาษที่ใช้งานแล้ว เช่น หนังสือพิมพ์ กล่องกระดาษ ลังกระดาษ นิตยสาร ซึ่งต้องนำมารวบรวม มัดด้วยเชือกกระดาษให้เรียบร้อยตามประเภทก่อนนำไปทิ้งในวันเก็บขยะประเภทกระดาษโดยเฉพาะครับ

หนังสือพิมพ์เก่ารวมถึงใบปลิวโฆษณาที่แนบมาด้วย ถือเป็นขยะกระดาษที่รีไซเคิลได้ง่ายและมีปริมาณมาก คนญี่ปุ่นมักจะมัดรวมกันเป็นปึกด้วยเชือกพลาสติกหรือเชือกปออย่างประณีตเรียบร้อยก่อนนำไปวางทิ้งค่ะ

กล่องพัสดุหรือกล่องกระดาษหนาๆ ที่ได้จากการสั่งของออนไลน์ วิธีการทิ้งที่ถูกต้องคือต้องลอกเทปกาวและใบปะหน้าพัสดุออกให้หมด จากนั้นพับให้แบนราบแล้วใช้เชือกมัดรวมกันเพื่อความสะดวกในการจัดเก็บของเจ้าหน้าที่ครับ

หนังสือเล่ม นิตยสาร หรือสมุดบันทึกเก่าๆ ที่ไม่ใช้แล้ว จัดเป็นขยะกระดาษประเภทรีไซเคิล วิธีทิ้งคือมัดรวมกันให้เรียบร้อย ห้ามปะปนกับกระดาษประเภทอื่นที่มีกาวเคลือบอยู่หนาแน่นเพื่อไม่ให้เสียกระบวนการรีไซเคิลค่ะ

กล่องนมหรือกล่องน้ำผลไม้ที่ทำจากกระดาษคุณภาพสูงและมีเยื่อใยบริสุทธิ์ วิธีทิ้งที่ถูกต้องคือตัดกล่องกางออกให้ราบ ล้างน้ำให้สะอาด ตากแห้ง แล้วนำไปหยอดตู้รับบริจาคที่ซูเปอร์มาร์เก็ตหรือจุดเก็บขยะกระดาษเฉพาะครับ

ขยะที่มีสารพิษหรือสารที่เป็นอันตรายต่อสิ่งแวดล้อมและมนุษย์ เช่น ถ่านไฟฉาย หลอดไฟ เทอร์โมมิเตอร์แบบปรอท ขยะเหล่านี้ต้องการการคัดแยกและวิธีกำจัดพิเศษเพื่อป้องกันการปนเปื้อนสู่ดินและแหล่งน้ำธรรมชาตินะคะ

ถ่านไฟฉายขนาดต่างๆ ที่ใช้หมดแล้ว ห้ามทิ้งปนกับขยะทั่วไปเพราะสารเคมีภายในอาจรั่วไหลได้ คนญี่ปุ่นมักจะนำไปทิ้งที่กล่องรับขยะเฉพาะของอพาร์ตเมนต์ หรือที่จุดทิ้งถ่านไฟฉายตามซูเปอร์มาร์เก็ตและร้านเครื่องใช้ไฟฟ้าค่ะ

หลอดไฟเก่าที่เสียแล้วเนื่องจากมีสารปรอทอยู่ภายใน เวลาทิ้งต้องใส่กลับเข้าไปในปลอกกระดาษเดิมเพื่อป้องกันการแตกหักและอันตรายจากการบาดของแก้ว จากนั้นนำไปทิ้ง ณ จุดเก็บหลอดไฟที่กำหนดไว้โดยเฉพาะครับ

กระป๋องแก๊สสำหรับเตาพกพา หรือสเปรย์จัดแต่งทรงผม การทิ้งขยะประเภทนี้มีความเสี่ยงในการระเบิดและเกิดเพลิงไหม้สูงมาก ต้องใช้แก๊สออกให้หมดกระป๋องก่อนทิ้ง บางพื้นที่กำหนดให้ต้องเจาะรูระบายแก๊ส (穴あけ - anaake) ก่อนทิ้งด้วยค่ะ

ไฟแช็กพลาสติกทั่วไปที่แก๊สหมดแล้ว ก่อนทิ้งต้องกดยิงแก๊สที่ค้างอยู่ออกให้หมดเพื่อป้องกันอันตรายจากการเกิดประกายไฟในรถขยะและโรงเผาขยะ จัดเป็นขยะที่ต้องแยกทิ้งอย่างระมัดระวังเป็นพิเศษตามคู่มือของเขตครับ

ใบตราสารหรือสติกเกอร์ชำระเงินค่าเก็บขยะขนาดใหญ่ สามารถซื้อได้ตามร้านสะดวกซื้อทั่วไป โดยจำนวนเงินจะต่างกันไปตามประเภทและขนาดของขยะชิ้นใหญ่ที่เราต้องการทิ้ง ต้องเขียนชื่อและวันที่ทิ้งลงบนสติกเกอร์แล้วแปะให้ชัดเจนค่ะ

หรือเรียกสั้นๆ ว่า ごみ置き場 (gomi okiba) คือพื้นที่เฉพาะที่จัดสรรไว้สำหรับให้คนในชุมชนหรืออพาร์ตเมนต์นำขยะมาวางทิ้งเพื่อให้รถขยะมาเก็บ ห้ามนำขยะไปทิ้งนอกจุดนี้เด็ดขาดเพราะเป็นความผิดทางกฎหมายและรบกวนคนอื่นครับ

ถุงพลาสติกที่ใช้บรรจุขยะเพื่อนำไปทิ้ง ในอดีตอาจใช้ถุงสีดำทั่วไป แต่ปัจจุบันเกือบทุกพื้นที่ในญี่ปุ่นบังคับให้ใช้ถุงขยะสีใสหรือกึ่งโปร่งแสงเพื่อให้เจ้าหน้าที่เก็บขยะมองเห็นสิ่งของด้านในได้ง่าย ป้องกันการทิ้งผิดประเภทค่ะ

ถุงขยะเฉพาะของแต่ละเมือง/เขต มีสี ลายพิมพ์ และข้อกำหนดของตนเอง ค่าถุงขยะประเภทนี้จะรวมค่าธรรมเนียมการกำจัดขยะไว้แล้ว หากทิ้งขยะโดยใช้ถุงที่ไม่ถูกต้อง เทศบาลจะไม่เก็บขยะของคุณไปเป็นอันขาดเลยค่ะ

ตาข่ายสีฟ้าหรือสีเขียวที่ใช้คลุมกองถุงขยะเพื่อป้องกันไม่ให้ฝูงอีกา (カラス) มารุมจิกทึ้งเศษอาหารจนกระจายเลอะเทอะเต็มพื้นถนน คนที่นำขยะมาทิ้งต้องคลุมขยะให้มิดชิดไว้ใต้ตาข่ายนี้ตามระเบียบของชุมชนค่ะ

การทิ้งขยะแบบสะเปะสะปะหรือการปล่อยให้เศษขยะหลุดลอดปลิวว่อนไปตามถนน สังคมญี่ปุ่นให้ความสำคัญกับทัศนียภาพและความสะอาดส่วนรวมอย่างสูงมาก การทำพื้นที่รอบๆ จุดทิ้งขยะรกจะถือเป็นการไร้มารยาทอย่างรุนแรงครับ

ปัญหาที่เกิดขึ้นเมื่ออีกาหรือนกพิราบมารื้อถุงขยะเพื่อหาของกิน เป็นเรื่องปวดหัวของเทศบาลและผู้อยู่อาศัยในญี่ปุ่นมาก จึงต้องใช้วิธีเก็บขยะแต่เช้าตรู่ คลุมตาข่าย หรือทิ้งขยะในถังปิดมิดชิดเพื่อหลีกเลี่ยงความเสียหายนี้ค่ะ

มาจากคำว่า Rules ในภาษาอังกฤษ หมายถึง ข้อบังคับเกี่ยวกับการแยกขยะที่ถูกกำหนดโดยเทศบาล การรักษากฎกติกาเรื่องขยะถือเป็นก้าวแรกที่สำคัญในการปรับตัวเข้าสู่การอาศัยอยู่ในสังคมญี่ปุ่นอย่างมีความสุขครับ

มาจากคำว่า Manners ในภาษาอังกฤษ หมายถึง ข้อปฏิบัติหรือแนวทางปฏิบัติที่ไม่ได้บังคับด้วยกฎหมายแต่คนในสังคมตกลงร่วมกันเพื่อความสงบเรียบร้อย เช่น การไม่ทิ้งขยะส่งเสียงดังตอนกลางคืน หรือการล้างขวดพลาสติกก่อนทิ้งค่ะ

กระบวนการที่เจ้าหน้าที่หรือหน่วยงานเข้าไปรวบรวมขยะจากจุดต่างๆ ไปสู่สถานที่บำบัดหรือรีไซเคิล นอกจากรถขยะของเทศบาลแล้ว ซูเปอร์มาร์เก็ตหลายแห่งก็มีกล่อง回収สำหรับเก็บถาดโฟมและฝาขวดพลาสติกเช่นกันค่ะ

การแปรสภาพขยะกลับมาใช้งานใหม่ ญี่ปุ่นมีพระราชบัญญัติส่งเสริมการรีไซเคิลทรัพยากรที่เข้มแข็งมาก ขยะรีไซเคิลจะถูกแยกย่อยอย่างละเอียดเพื่อลดต้นทุนการผลิตและถนอมพลังงานของประเทศให้ได้มากที่สุดครับ

คำกริยาหรือนามที่ใช้หมายถึงกระบวนการแปลงสภาพขยะประเภทขวด แก้ว โลหะ หรือกระดาษ ให้กลับกลายเป็นวัตถุดิบป้อนเข้าสู่อุตสาหกรรมการผลิตอีกครั้ง เพื่อหลีกเลี่ยงการพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาตินำเข้าจากภายนอกค่ะ

การพยายามลดปริมาณการสร้างขยะตั้งแต่ต้นทาง เช่น การพกถุงผ้าส่วนตัว การใช้ขวดน้ำส่วนตัว และการพิจารณาบรรจุภัณฑ์ที่มีน้ำหนักน้อย รัฐบาลญี่ปุ่นมีการรณรงค์เรื่องการ減量ขยะอย่างต่อเนื่องในทุกภาคส่วนครับ

ในที่สาธารณะของญี่ปุ่น เช่น สวนสาธารณะ หรือริมถนนทั่วไป แทบจะไม่มีถังขยะวางไว้เลย กฎปฏิบัติทั่วไปที่ทุกคนต้องจำไว้คือ ขยะที่เราสร้างขึ้นระหว่างอยู่นอกบ้าน จะต้องเก็บใส่กระเป๋าเพื่อ "นำกลับไปทิ้งที่บ้านตัวเอง" ค่ะ

การแอบโยนขยะชิ้นเล็กๆ หรือก้นบุหรี่ทิ้งลงพื้นถนนหรือซอกตึกอย่างมักง่าย ถือเป็นการกระทำที่ผิดมารยาทอย่างรุนแรงและมีโทษปรับตามกฎหมายท้องถิ่นของหลายๆ เมืองใหญ่ in ญี่ปุ่น เช่น โตเกียวหรือโอซาก้าครับ

การลักลอบนำขยะ โดยเฉพาะขยะขนาดใหญ่ เฟอร์นิเจอร์ หรือสารเคมีอันตราย ไปโยนทิ้งตามป่า ข้างทาง หรือที่ดินของผู้อื่น การกระทำนี้ถือเป็นอาชญากรรมร้ายแรงในญี่ปุ่นที่มีโทษจำคุกและค่าปรับที่สูงมากค่ะ

การกระทำที่ขัดต่อกฎระเบียบการแยกขยะ เช่น การนำขยะเผาได้มาทิ้งในวันเก็บขยะรีไซเคิล หรือการไม่ใช้ถุงขยะที่กำหนด หากคุณ違反บ่อยครั้ง อาจได้รับจดหมายเตือนอย่างเป็นทางการจากคณะกรรมการหมู่บ้านหรือผู้ดูแลอาพาร์ตเมนต์ได้ครับ

เมื่อมีผู้ทิ้งขยะผิดกฎ เจ้าหน้าที่เก็บขยะจะแปะสติกเกอร์สีเหลืองสะดุดตาที่เป็นการ警告ลงบนถุงขยะใบนั้น และไม่ยกขึ้นรถขยะไป ทิ้งไว้ให้คนในชุมชนได้เห็น ซึ่งเป็นวิธีการเตือนสติทางอ้อมเพื่อให้เจ้าของขยะกลับมารับผิดชอบทิ้งใหม่ให้ถูกต้องค่ะ

ข้อกำหนดสำคัญในการรีไซเคิลขวดแก้ว กระป๋อง และขวด PET คือเราต้องเทเครื่องดื่มที่เหลือออกแล้วเทน้ำเข้าไปเขย่าหรือล้างผ่านเบาๆ เพื่อชะล้างน้ำหวานหรือคราบสกปรกออก ป้องกันปัญหากลิ่นและแมลงรบกวนครับ

การเหยียบกระป๋องอลูมิเนียม หรือบีบขวดพลาสติก PET ให้แบนราบที่สุดก่อนทิ้งลงถังขยะ การกระทำนี้ช่วยลดปริมาตรของขยะ ทำให้ถังขยะในคอนโดหรือรถขนขยะสามารถบรรจุขยะไปประมวลผลได้จำนวนมากขึ้นในแต่ละรอบค่ะ

ฝาขวดน้ำพลาสติก PET ซึ่งทำจากพลาสติกชนิดแข็งต่างจากตัวขวด เวลาทิ้งต้องหมุนฝาขวดออกและแยกทิ้งในถังเก็บฝาขวดโดยเฉพาะ (มักจะตั้งอยู่คู่กับถังขวด PET) เพื่อนำไปเข้ากระบวนการรีไซเคิลพลาสติกแยกส่วนกันครับ

แผ่นฟิล์มพลาสติกที่หุ้มอยู่รอบขวดน้ำพลาสติกที่บอกยี่ห้อและข้อมูลโภชนาการ จัดเป็นขยะพลาสติกทั่วไป ไม่ใช่ขวด PET ดังนั้นก่อนทิ้งขวดน้ำ เราต้องลอกฉลากนี้ออกเพื่อนำไปคัดแยกทิ้งตามกฎของแต่ละเขตเสมอค่ะ

การลอกสิ่งที่เป็นแผ่น กาว หรือสติกเกอร์ เช่น การลอกฉลากออกจากขวดน้ำพลาสติก หรือการลอกเทปกาวออกจากกล่องกระดาษก่อนทิ้ง การฝึกนิสัยการはがすสิ่งปนเปื้อนก่อนคัดแยกช่วยทำให้ขยะรีไซเคิลสะอาดและจัดการง่ายขึ้นครับ

การถอดชิ้นส่วนวัสดุออกจากกันเพื่อให้คัดแยกวัสดุได้ละเอียดขึ้น เช่น การถอดส่วนพลาสติกออกจากวัสดุที่เป็นเหล็ก หรือการกางกล่องกระดาษที่มีขอบโลหะติดอยู่เพื่อแยกทิ้งทีละส่วนตามหมวดหมู่ขยะที่เหมาะสมค่ะ

กฎหมายเฉพาะที่ควบคุมการทิ้งและรีไซเคิลเครื่องใช้ไฟฟ้าขนาดใหญ่ 4 ชนิด ได้แก่ เครื่องปรับอากาศ โทรทัศน์ ตู้เย็น และเครื่องซักผ้า การทิ้งเครื่องใช้เหล่านี้จะไม่สามารถทิ้งเป็นขยะชิ้นใหญ่ทั่วไปได้ ต้องส่งคืนให้ร้านค้าและเสียค่าธรรมเนียมรีไซเคิลครับ

หน่วยงานท้องถิ่นที่จัดตั้งขึ้นมาเพื่อรับเรื่องการขอทิ้งขยะขนาดใหญ่จากประชาชน เมื่อเรามีเฟอร์นิเจอร์ที่จะทิ้ง เราต้องโทรศัพท์หรือกรอกข้อมูลออนไลน์เพื่อจองวันเวลา สถานที่ และตรวจสอบค่าธรรมเนียมที่ต้องชำระค่ะ

วันจันทร์ถึงวันอาทิตย์ ในปฏิทินขยะจะใช้ตัวย่อของวันเป็นตัวคันจิ เช่น 月 (จันทร์) หรือ 水 (พุธ) เพื่อบอกกำหนดวันทิ้งขยะแต่ละประเภท ผู้อยู่อาศัยต้องจดจำคำคันจิของวันเหล่านี้ให้ขึ้นใจเพื่อไม่ให้ทิ้งผิดวันครับ

เวลามาตรฐานที่เกือบทุกเขต in ญี่ปุ่นกำหนดให้นำขยะมาวางไว้ที่จุดทิ้งขยะในเช้าของวันนั้นๆ ห้ามนำมาทิ้งไว้ล่วงหน้าข้ามคืนเพราะขยะอาจโดนสุนัข แมว หรืออีกามารื้อจนกระจัดกระจายและสร้างความเดือดร้อนให้แก่คนเดินถนนได้ค่ะ