คู่มือรับมือภัยพิบัติในญี่ปุ่น: ศัพท์แผ่นดินไหว พายุไต้ฝุ่น และการอพยพ

ภัยธรรมชาติหลักที่เกิดขึ้นได้ทุกเมื่อในญี่ปุ่น จากแรงขยับตัวของแผ่นเปลือกโลก การรู้ข้อปฏิบัติตามหลักสากลในการหาที่หลบกำบังในอาคารทันทีถือเป็นหัวใจของการเอาตัวรอด ยูโตะเตือนว่าเมื่อรู้สึกถึงการสั่นสะเทือนของแผ่นดินไหว ห้ามตื่นตระหนกวิ่งเปิดประตูออกไปข้างนอกทันทีเพราะอาจถูกเศษกระจกหรือกระเบื้องหลังคาตกใส่ได้ครับ

พายุหมุนเขตร้อนกำลังแรงสูงที่มักพัดถล่มญี่ปุ่นในช่วงปลายฤดูร้อนถึงฤดูใบไม้ร่วง (ประมาณเดือนสิงหาคมถึงตุลาคม) นำพาฝนตกหนักลมกระโชกแรงจัดจนระบบรถไฟต้องหยุดวิ่งชั่วคราว ยูอิแนะว่าเมื่อรู้ว่ามีพายุไต้ฝุ่นกำลังเคลื่อนเข้าใกล้ ให้งดการเดินทางออกนอกเคหสถาน จัดเก็บสิ่งของที่ระเบียงห้องเข้ามาด้านในเพื่อป้องกันลมพัดปลิวไปกระแทกห้องคนอื่นเสียหายค่ะ

สถานที่พักพิงชั่วคราวสำหรับผู้ประสบภัยที่บ้านเรือนได้รับความเสียหายหรือไม่ปลอดภัย เช่น โรงเรียนประถมศึกษา โรงเรียนมัธยมต้น หรือศูนย์ชุมชนประจำเขต ภายในศูนย์จะมีระบบการแจกจ่ายอาหาร น้ำดื่ม และมีเจ้าหน้าที่คอยช่วยเหลือดูแล การปฏิบัติตามกฎเกณฑ์การอยู่ร่วมกันในศูนย์อพยพอย่างเคร่งครัดเป็นสิ่งสำคัญมากในสังคมญี่ปุ่นครับ

ประกาศอย่างเป็นทางการจากหน่วยงานปกครองส่วนท้องถิ่นแจ้งเตือนประชาชนในพื้นที่เสี่ยงภัยให้รีบเดินทางไปยังศูนย์อพยพ ปัจจุบันระบบเตือนภัยของญี่ปุ่นได้รับการปรับปรุงให้ส่งข้อความเตือนภัยและระดับความเสี่ยงผ่านแอปพลิเคชันหรือสปีกเกอร์สาธารณะอย่างรวดเร็ว หากมีคำเตือนนี้ประกาศออกมา ขอให้เพื่อนๆ รีบเก็บของยังชีพและเดินทางไปยังศูนย์อพยพทันทีโดยไม่ชะล่าใจครับ

ระบบแจ้งเตือนแผ่นดินไหวล่วงหน้าที่ส่งสัญญาณเสียงเตือนที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว (เสียงไซเรนกึ่งกระดิ่งตื่นเต้น) ไปยังโทรศัพท์มือถือทุกเครื่องและโทรทัศน์ทุกช่องทันทีที่ตรวจพบแรงสั่นสะเทือนครั้งแรก โดยระบบจะเตือนล่วงหน้าประมาณไม่กี่วินาทีก่อนที่แรงสั่นรุนแรงจะมาถึง ยูโตะบอกว่าเสียงนี้อาจฟังดูน่ากลัวแต่มันมีค่ามากในการมอบเวลาไม่กี่วินาทีเพื่อมุดใต้โต๊ะเพื่อปกป้องชีวิตครับ

มาตราค่าน้ำหนักความรุนแรงของแผ่นดินไหวตามมาตรฐานของญี่ปุ่น (JMA) โดยแบ่งระดับความรุนแรงตั้งแต่ 0 ถึง 7 (มีแบ่งระดับย่อย เช่น 5 อ่อน, 5 แก่, 6 อ่อน, 6 แก่) แตกต่างจากขนาดแมกนิจูดตรงที่ Shindo วัดความเสียหายและระดับการสั่นสะเทือนจริงที่เกิดขึ้นตรงจุดที่เราอยู่ หากประกาศว่ามี Shindo ระดับ 5 ขึ้นไป ของบนหิ้งมีโอกาสตกหล่นลงมาได้สูงมากครับ

หน่วยวัดขนาดของพลังงานที่ปล่อยออกมาจากศูนย์กลางของการเกิดแผ่นดินไหวโดยรวม มักเขียนย่อด้วยอักษรตัวใหญ่ “M” บนหน้าจอรายงานข่าว เช่น M 7.2 แผ่นดินไหวที่มีขนาดแมกนิจูดสูงแต่เกิดในพื้นที่ลึกใต้ทะเลลึก อาจส่งผลให้เกิดระดับความสั่นสะเทือน (Shindo) ในเมืองน้อยลง แต่ก็ต้องเฝ้าระวังภัยคลื่นยักษ์สึนามิที่ตามมาอย่างใกล้ชิดครับ

แผนที่แจกฟรีของเขตหรือเมืองที่ระบุจุดเสี่ยงภัยน้ำท่วม ดินถล่ม หรือคลื่นสึนามิซัดถล่ม รวมถึงบอกพิกัดของศูนย์อพยพ (Hinanjo) ที่ใกล้ที่สุด ยูอิแนะนำว่าเมื่อเดินทางเข้าพักอาศัยในบ้านหรือหอพักใหม่ ควรขอรับแผนที่นี้จากที่ว่าการอำเภอ (City Hall) หรือเปิดเช็คผ่านช่องทางออนไลน์ทันทีเพื่อศึกษาทางหนีทีไล่รอบๆ ตัวเองค่ะ

กระเป๋าเป้สะพายหลังที่บรรจุสิ่งของจำเป็นขั้นพื้นฐานเพื่อพกพาติดตัวไปด้วยทันทีเมื่อมีประกาศให้อพยพ ภายในควรบรรจุน้ำดื่ม อาหารแห้ง ไฟฉาย ยาสามัญประจำตัว วิทยุพกพา และสำเนาเอกสารสำคัญ ยูโตะจัดเป้นี้ไว้ใกล้กับประตูทางเข้าห้องเสมอ เพื่อให้มั่นใจว่าหากมีเหตุการณ์ฉุกเฉินกลางดึกจะสามารถคว้ากระเป๋าใต้นี้หนีออกไปได้ทันทีครับ

อุปกรณ์เครื่องใช้ต่างๆ ที่ใช้บรรเทาสาธารณภัย เช่น ไฟฉาย แผ่นแปะกันความร้อน ถุงนอนฉุกเฉิน นกหวีดสำหรับเป่าขอความช่วยเหลือ หรือหน้ากากกันฝุ่น ในญี่ปุ่นคุณสามารถหาซื้ออุปกรณ์คุณภาพดีและผ่านการออกแบบมาเป็นพิเศษเพื่อตอบโจทย์สถานการณ์ฉุกเฉินได้ตามร้านค้าทั่วไป เช่น ร้าน 100 เยน หรือร้านขายอุปกรณ์ก่อสร้างและแต่งบ้านครับ

พฤติกรรมการกักตุนหรือสำรองอาหาร น้ำดื่ม และสิ่งจำเป็นเพื่อประทังชีพยามที่ระบบสาธารณูปโภค (น้ำ ไฟ แก๊ส) หยุดทำงาน ข้อแนะนำสากลในญี่ปุ่นคือควรสำรองเสบียงไว้เพียงพอสำหรับการเอาชีวิตรอดอย่างน้อย 3 วันถึง 1 สัปดาห์ ยูอิใช้วิธีซื้อน้ำขวดและอาหารกระป๋องเก็บไว้ในตู้ใต้ซิงค์หมุนเวียนกินและซื้อเติมใหม่เรื่อยๆ (Rolling Stock) ค่ะ

เส้นทางเดินเท้าที่ปลอดภัยซึ่งวางแผนไว้ล่วงหน้าเพื่อใช้เดินทางจากบ้านหรือที่ทำงานไปยังศูนย์อพยพ การกำหนดและสำรวจเส้นทางนี้ล่วงหน้าในวันปกติจะช่วยให้เราหลีกเลี่ยงเส้นทางอันตราย เช่น ถนนที่มีสะพานลอยเก่า ซอยแคบที่มีรั้วบล็อกคอนกรีตล้มขวาง หรือสะพานข้ามแม่น้ำที่เสี่ยงต่อน้ำท่วมซัดพังได้ครับ

คลื่นน้ำขนาดมหึมาที่เกิดจากแผ่นดินไหวรุนแรงใต้ทะเลซัดเข้าหาฝั่ง หากเกิดแผ่นดินไหวใกล้ชายฝั่งญี่ปุ่นแล้วมีสัญญาณเตือนภัยสึนามิ (Tsunami Warning) ปรากฏขึ้นบนทีวีหรือผ่านเสียงประกาศ ขอให้เพื่อนๆ หนีขึ้นที่สูงหรือดาดฟ้าตึกที่แข็งแรงทันทีโดยไม่มีการรีรอหรือเดินลงไปดูสถานการณ์ที่ริมหาดเด็ดขาดนะครับ

ภัยพิบัติที่ดินบนไหล่เขาหรือหน้าผาสูญเสียการยึดเกาะเนื่องจากปริมาณน้ำฝนที่ตกลงมาอย่างหนักสะสมเป็นเวลานานจนถล่มครืนลงมาทับบ้านเรือนด้านล่าง มักพบในต่างจังหวัดหรือพื้นที่ใกล้ภูเขา หากอยู่ในพื้นที่ลาดชันและมีฝนตกต่อเนื่องเป็นเวลานานจนมีคำสั่งอพยพ ขอให้เพื่อนๆ รีบไปศูนย์อพยพเพื่อความปลอดภัยครับ

ภาวะการขัดข้องทางพลังงานกระแสไฟฟ้าเนื่องจากเสาไฟล้ม สายไฟขาด หรือระบบจ่ายไฟขัดข้องจากพายุหรือแผ่นดินไหว การเตรียมแบตเตอรี่สำรอง (Power bank) ชาร์จทิ้งไว้ให้เต็มอยู่เสมอ และการพกไฟฉายขนาดเล็กไว้ในจุดที่หยิบง่ายในความมืดจะช่วยแก้ปัญหาเฉพาะหน้าและสร้างความอบอุ่นใจในเวลาค่ำคืนได้ครับ

การหยุดส่งน้ำประปาชั่วคราวเนื่องจากท่อน้ำแตกชำรุดเสียหายจากแผ่นดินไหวหรือภัยพิบัติ ในภาวะ斷水 น้ำขวดสำรองจะมีค่าประหนึ่งทองคำ และเราอาจต้องนำถังน้ำไปรอรับการแจกจ่ายน้ำจากรถส่งน้ำบริการของรัฐบาล (Water supply truck) ยูอิมีเคล็ดลับคือการใส่น้ำทิ้งไว้ในอ่างอาบน้ำเสมอเพื่อใช้สำหรับตักราดสุขาในยามที่น้ำไม่ไหลค่ะ

การติดต่อสื่อสารเพื่อเช็คและแจ้งข่าวสารว่าตัวเราหรือคนรอบตัวมีความปลอดภัยดีหรือไม่ยามเกิดวิกฤต ในญี่ปุ่น สถาบันการศึกษาและบริษัทจะมีการส่งอีเมลระบบอัตโนมัติมาถามความปลอดภัยหลังเกิดแผ่นดินไหวใหญ่ทันที เพื่อนๆ จำเป็นต้องเข้าไปกดตอบสถานะความปลอดภัยของตัวเองกลับไปเพื่อให้ทางสังกัดทราบข้อมูลครับ

ระบบบันทึกเสียงและฟังข้อความเสียงในสถานการณ์วิกฤตที่เครือข่ายโทรศัพท์เคลื่อนที่ขัดข้อง โดยคุณสามารถโทรไปที่หมายเลข "171" เลือกบริการบันทึกเสียงแล้วป้อนเบอร์โทรศัพท์บ้านหรือเบอร์ส่วนตัวเพื่อฝากข้อความไว้ ครอบครัวหรือเพื่อนสามารถโทรเข้า 171 ใส่เบอร์เดียวกันเพื่อเปิดฟังข้อความเพื่อยืนยันความปลอดภัยได้ทันทีครับ

แรงสะเทือนขนาดเล็กหรือระดับปานกลางที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องภายหลังจากที่เกิดแผ่นดินไหวใหญ่ครั้งแรก (本震) ผ่านพ้นไปแล้ว 余震 สามารถเกิดขึ้นได้หลายวันหรือเป็นสัปดาห์ และอาจส่งผลให้อาคารที่ชำรุดทรุดโทรมอยู่แล้วพังทลายซ้ำเติมลงมาได้ ดังนั้นจึงห้ามรีบกลับเข้าไปในบ้านที่โครงสร้างร้าวเด็ดขาดครับ

ความเสียหายทางโครงสร้างทรัพย์สินและสาธารณูปโภคที่เกิดจากปริมาณน้ำมหาศาลล้นตลิ่ง แม่น้ำพังทลาย หรือน้ำฝนระบายไม่ทันซัดเข้าท่วมย่านชุมชนเมือง ในช่วงฤดูมรสุมหรือพายุเข้า การคอยเช็คข้อมูลระดับน้ำในแม่น้ำผ่านกล้องวงจรปิดสาธารณะในอินเทอร์เน็ตจะช่วยให้ตัดสินใจอพยพได้อย่างทันท่วงทีครับ